Thuốc lá có nguồn gốc từ lá của chi Nicotiana, loài Nicotiana Tabacum, một loại cây thuộc họ cà Solanaceae.
Các nghiên cứu khảo cổ cho thấy việc sử dụng thuốc lá vào khoảng thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên, khi người Maya ở Trung Mỹ sử dụng lá thuốc lá để hút thuốc trong các nghi lễ thiêng liêng và tôn giáo.
Sau đó bắt đầu lan rộng đến tận thung lũng Mississippi với cộng đồng Maya di cư từ phía nam nước Mỹ, trong khoảng thời gian từ năm 470 đến 630 sau Công nguyên, dần dần được lan rộng sang các bộ lạc lân cận và bản địa.
Người Mỹ bản địa đã phát triển việc sử dụng thuốc lá cho các nghi lễ tôn giáo. Đồng thời, những người hành nghề y cũng bắt đầu sử dụng thuốc lá dưới nhiều hình thức khác nhau để chữa một số bệnh như hen suyễn, đau tai, các vấn đề về đường ruột, sốt, đau mắt, trầm cảm, côn trùng cắn, bỏng, …
Thuốc lá bắt đầu được biết đến và lan nhanh sang các quốc gia châu Âu từ sau chuyến thám hiểm tìm ra châu Mỹ của Christopher Columbus. Khi đó người bản địa sử dụng thuốc lá trong ống điếu, xì gà và thuốc hít dạng bột.
Sau đó, các thủy thủ Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha đã giúp phổ biến các dạng thuốc lá khác nhau để sử dụng trên khắp thế giới. Ngày nay, thuốc lá được sử dụng dưới nhiều hình thức khác nhau ở nhiều nơi trên thế giới.
Thuốc lá ở nhiều quốc gia được nông dân và chính phủ sử dụng như một loại cây trồng thu lợi nhuận (tiêu thụ đặc biệt, thuế,…), và cũng được trồng để tiêu thụ tại địa phương. Các nước trồng và tiêu thụ thuốc lá lớn là Trung Quốc, Mỹ, Liên Xô cũ, Ấn Độ và Brazil.
Ở phía Nam và Đông Nam Á, nó được kết hợp vào các phong tục truyền thống hiện có, dưới hình thức nhai trầu. Ngoài ra, ngành công nghiệp thuốc lá cung cấp hàng nghìn việc làm và cũng đem lại nguồn thu nhập lớn cho các ngành quảng cáo, phương tiện truyền thông (trước khi quảng cáo thuốc lá bị hạn chế và quản lý nghiêm ngặt), in ấn và ngân sách Nhà nước.
Phương thức sử dụng
Việc sử dụng thuốc lá ở các nước khác nhau rất đa dạng.
Hình thức hút thuốc lá, kể từ khi du nhập vào các nước Nam Á, đã được sử dụng dưới nhiều hình thức như thuốc lá điếu, thuốc lá cuộn, ống nước (water pipe), ống đất sét (clay pipe), hút ngược (reverse smoking)…
Ngoài ra, còn có hình thức không hút thuốc, thuốc lá sử dụng ở dạng hít (rang và nghiền thành bột mịn để hít) hay nhai (hỗn hợp thuốc lá thô khô với vôi) phổ biến đối với nam giới ở miền trung và miền tây Ấn Độ.